Worteltjes uit de aarde zijn vies, ik wil ze uit een zakje

Bah, er heeft grond aan mijn worteltjes gezeten.

Waar gebeurd: een meisje van twaalf houdt erg van worteltjes, dus tante koopt een bos peen op de markt. Ze haalt het loof eraf, wast ze en zet ze op tafel, maar nichtje eet ze niet op. "Daar heeft grond aan gezeten, die zijn vies."

Dit voorbeeld  werd gegeven in een lezing over onze 'voedselomgeving' en hoe die van invloed is op ons eetgedrag. Als je nog nooit hebt gezien dat alle worteltjes in de grond groeien, als jouw voedselomgeving bestaat uit schoongespoelde groente uit plastic zakjes en als je moeder als er iets op de grond valt zegt: 'gooi maar weg, het heeft op de grond gelegen.' dan is het niet raar als je geen worteltjes uit de grond wil.

In de lezing waren de worteltjes trouwens een gunstige uitzondering. In de 'voedselomgeving' van de meeste mensen zijn 1 euro reclames voor maxizakken chips, hamburgers en pizza eerder de norm. En dat was voor mij ineens een 'eureka' moment. 

Want ik heb soms moeite om uit te leggen dat we niet met het idee van de soeptuin begonnen zijn omdat wij, buurman en buurvrouw,  iets leuks te doen willen hebben in onze vrije tijd, maar omdat wij werkelijk geloven in de waarde van stadslandbouw aan de Sixhaven. Aan het telen van soep, van zaadje tot bord. En het woord 'voedselomgeving' gaf mij ineens hét argument. Het gaat niet om de honderden kilo's die we daar kunnen telen, hat gaat niet alleen om een fijne plek, waar mensen lekker bezig kunnen zijn in het groen, het is niet zomaar een experiment voor een alternatief teeltplan. Het is een voedselomgeving. Na de vreetstraat achter CS, steek je het IJ over en daar kan je soep halen van seizoensgroenten die je voor je ogen ziet groeien, die je zelf uit de grond mag trekken, die àlles in zich heeft wat de voedseltransitie toejuicht en die ook nog eens super lekker is. 

Wortelsoep met worteltjes uit de grond, spinaziesoep met spinazieblaadjes, pompoensoep van dikke grote pompoenen òp de grond, courgettesoep van doorgeschoten courgettes die in de Albert Heijn afgekeurd zouden worden. 

We hebben ook net gehoord dat we vanaf veertien september eindelijk de tuin mogen inrichten. Dan is er drie jaar braakliggend terrein geweest. Drie jaar ambtelijk overleg, plannenmakerij, vergunningengedoe en mogen we in één jaar bewijzen dat je er soep van kunt koken. Dat is wat je noemt: een uitdaging. We gaan ervoor, want van plannen kan je niet leven, van soep wel.

Amsterdamse zilte soepuitjes.

Foto Michel Olden

We hebben besloten dat ons lapje grond daadwerkelijk een proeflapje zal worden.
Omdat er nog steeds een zak met 10kg plantuitjes te wachten lag in mijn bijkeuken hebben we nu al een experiment uitgehaald: kan je uitjes drie maanden laten liggen en dan half juli alsnog planten? Alle internetdeskundigen en lesboeken hebben het vooral over vervroegen van de teelt, over onze interesse naar laat planten is weinig te vinden, onder normale omstandigheden staat de tuin dan vol en groeit alles lekker.

Tien kilo uitjes, dat zijn er misschien wel 2000. Waarvan minstens 1 kg inmiddels aan het schimmelen en uitdrogen is, als je erin knijpt zit er geen fut meer in. Wat gaan we testen?

1. Kan je uitjes die al een tijd klaarliggen nog planten na half juli en hoeveel komen er dan op?
2. Kunnen uien groeien zonder enige vorm van mest of compost, op schrale en zanderige bouwgrond? De grelinette, spitvork, hak en onze spierballen komen eraan te pas om een strookje grond vrij van riet en kweekgras te maken en zo een plantbed voor te bereiden
3. Hoe dicht kan je plantuitjes naast elkaar zetten? Best zwaar werk, we willen het in één middag af hebben, dus zetten we ze dicht naast elkaar, die uitjes. We zien wel, bovendien zitten er vast méér tussen die het niet zo goed doen, dan hebben de buren meer ruimte
4. Als je géén hek gebruikt, kan je dan een bedje met uitjes gewoon planten zonder dat honden ze opgraven, konijnen ze opeten of vissers en passanten ze ongevraagd gaan oogsten? Daar leeft veel angst over, wij zijn niet zo bang. 

Hè, wat is dit lekker. We voelen ons net echte boeren, al helemaal als van over de sluis de familie van buurman aan komt met een mandje met koekjes en een thermoskan koffie. Zo willen we leven.

Tenslotte komt Buurman nog met het beste idee, tijdens de pauze "Wat nou als we meteen testen of ze het ook doen met brak water uit het kanaal?" Briljant, dan weten we dat ook meteen. We hebben dat water namelijk onderzocht, en het lijkt drie keer zouter dan leidingwater. Een echte groenteteler zou het daarom nooit gebruiken, maar het ligt er, gratis en dichtbij. Dus vanaf morgen krijgt de ene helft kanaalwater, en de andere helft leidingwater, die we zelf van over de sluis met gieters moeten aandragen. We zijn benieuwd! Misschien ontdekken we zo de eerste Amsterdamse zilte soepuitjes, zout toevoegen niet nodig.

Foto Nancy Wiltink

Zandtaartjes en prairiegras

Mensen eten geen gras, helaas

De soeptuin ligt even helemaal stil en het terrein waar het allemaal moet gebeuren dus ook. Alhoewel stil? Nee! Er ligt een fascinerende prairie, aan de overkant van het kanaal, aan de Sixhavenweg. De honderden mensen die er dagelijks doorheen banjeren hebben er waarschijnlijk weinig oog voor, maar waar ter wereld kan je midden in de stad waarnemen wat de natuur doet als je helemaal niets doet?

Op het gestorte zand (schoongrondverklaring aanwezig) groeien halmen zacht wiegend prairiegras. Als kind deden we dan twee halmen in de mond van een vriendje en dan vroegen we: 'Hou je van rijst?' Ongeacht het antwoord trokken we aan de halmen, zodat de zaadkorrels los in je mond kwamen. Bij 'Nee' was de respons 'Vies hè?' Bij 'Ja' was het antwoord 'Jij liever dan ik.'

Het jammere is dat mensen geen gras eten, anders zouden we nu heerlijke grassoep staan te koken aan de overkant. Eiwitrijk, volle korrels, mooi droog. Té droog, dat zien we ook. De natuur geeft het langzaam op en trekt zich terug onder de grond. Het zand stuift in het rond. Zandtaartjes bakken, dat is ook nog een optie. Achter het hek - waar straks de soeptuin komt, maar waar we nu absoluut niet mogen komen - doet het gras het nóg beter. Dat is een fijne voorbode voor volgend jaar.

Grasmaaien? Noooooit van gehoord. Het is eeuwig zonde dat we dit niet zagen aankomen, dan hadden we er meteen een proefproject sojateelt of quinoa van gemaakt, zelfs kikkererwten hadden het misschien best gedaan. Maar nu is het te laat. Nu is het oorverdovend stil aan de overkant. Vlinders vliegen, een konijn hipt voorbij, groene halsbandpapagaaien verdedigen hun nesten, waarom zou je nog een verre vliegreis maken?

Ik pluk een grashalm, steek hem in mijn mond, zoek een schone plek en vlij me onzichtbaar neer in het hoge gras. Niet verder vertellen: anders zetten ze hier straks nog IAmsterdam neer, om toeristen te lokken. Mocht het zover komen dan haal ik gewoon de 'Amst' weg en hussel ik de 'er' naar achteren:  Idream, van een soeptuin, dat dan weer wel.

Waar vind je dat, in het centrum van de stad?

We kunnen niet wachten!

maar het moet wel, wachten (foto Michel Olden)

Moeilijk hoor, wachten als je met een soeptuin wil beginnen. Toch moet het. Terwijl buurman Michel al twee karren vol kruiden- en tomatenplantjes heeft opgekweekt en een dak vol basilicum heeft staan, en bij mij de uien ook al aardig beginnen uit te lopen, draaien de ambtelijke molens nog op volle toeren en zit het hek waarachter het allemaal gaat gebeuren nog potdicht.

Wie denkt dat je zomaar even een tijdelijke soeptuin kunt beginnen op een voormalig bouwterrein vergist zich. Er zijn zoveel zaken waar je rekening mee moet houden: is de grond schoon (ja), is ie ook geschikt voor groenteteelt (nee, niet zomaar), kan je met een vrachtwagen compost bij het landje (misschien wel/misschien niet), zijn alle vergunningen in orde, kan je bij water, kan je je spullen ergens opruimen, wie betaalt de loonwerker. Buurman en ik geven de moed niet op, maar het wachten valt zwaar. De soeptuinsoep in 2019 komt misschien wel uit een blikje of zakje. Ook lekker en Honigh (uit Zaandam, dus lokaal) heeft al jaren ervaring met dit procedé. Een fijne kleine plantenmarkt erbij, het kan zomaar gezellig worden.

Hunkerend kijken we naar de overkant, naar het lege land. Door onze wimpers zien we al hoe het kan worden. We zijn blij dat we de winter door kunnen komen zonder soep uit Noord. Gaan we alles dit jaar heel fijn voorbereiden om er in 2020 ècht tegenaan te gaan. Wie heeft er na de zomervakantie zin in groene fitness? Er moeten straks palen de grond in, kruiwagens gekruid, housnippers uigeharkt, randen aangelegd. Best een leuk en sportief werkje.

 

Te gek Italiaans bonenhek

Nog twintig weekjes wachten...

Al dat gewacht tot we kunnen beginnen met de soeptuin maakt hongerig. Dus had ik toch maar vast doorgepakt en een hele zak biologische borlottibonen gekocht voor 1,59. Die opgekweekt en langs het hek geplant op het 'to be' veldje waar we ooit deze zomer de soeptuin hopen te beginnen. De grond is ondanks de regen keihard en droog, het gras taai, 400 bonenplantjes planten is geen sinecure. Maar zoals vaker heeft het tuinieren in openbaar groen een onverwacht neveneffect. Telkens komen mensen vragen wat ik aan het doen ben, en dat levert leuke gesprekken op. Van mensen die moestuinen eigenlijk zo leuk vinden (maar er zelf geen tijd voor hebben). Met buren die zich afvragen hoe de plannen voor gebiedsontwikkeling opschieten (want geen tijd om zelf naar de informatieavond te komen.) Tja, die avond. Een grote angst van mensen blijkt te zijn dat er toeristen op een fijn groen park afkomen. "Dat mag niet gebeuren." Ergens snap ik hun angst voor Vondelpark-achtige taferelen wel, maar dan komt dat schattige Italiaanse stelletje het veld op, ze zoeken een beschut plekje, wat er niet is. Ik ben net klaar met planten, dus neem ik ze mee naar mijn kant van de sluis. We praten wat, ze pakken hun picknick uit en gaan onder de kastanjeboom zitten "Borlotti beans? But that is Italian!" Ze zijn trots alsof ze de bonen zelf in hun rolkoffer voor me mee hebben gebracht. Hun rommel ruimen ze keurig op, na de picknick. Ik verheug me al op het te gekke Italiaanse bonenhek, met eerst rode bloemen en dan rode peulen. Vierhonderd rode Italianen op het veld, zonder overlast en voorlopig is er niemand die het doorheeft. Dat vind ik dan weer leuk.

Tomatensoep met popcorn, ooit geprobeerd?

popcorn in de soep, maar dan anders

Alsof we helemaal niet acht weken moeten wachten op een vergunning om met een tuin te beginnen, zijn we al soeprecepten aan het verzamelen. Want hé, er is ook een volgend jaar.

Dus heb ik mijn oude zakjes popcornzaad tevoorschijn gehaald van vorig jaar. Rode, witte en blauwe. Om te kijken of we dat volgend jaar wèl kunnen aanbieden. Het is onze favoriete familiesoep, het recept namen we mee uit Ecuador, waar tomaten en popcorn oorspronkelijk vandaan komen. Tomatensoep kent bijna iedereen, maar weet je wel hoé lekker het is om daar vers gepofte (zoute) popcorn in te strooien? Telkens een handje.

Vorig jaar kwam er niet één maisplantje op. Pas nadat ik de zaadhandel had gebeld werd me duidelijk waarom niet: popcorn kiemt pas boven de 26 graden. Tja, dat is het bij ons zelden in mei. Geen nood, buurman had nog een oude aquariumverwarmingsbuisje en ik een grote speciekuip, daar zetten we twee emmers met compost in en bovenin die emmers zaaide ik de mais uit. Een wonder geschiedde: binnen een week ontkiemde het zaad.

Tomaten telen, dat kunnen we al, zeker als de zomer volgend jaar weer warm en droog wordt. Wat moet er verder in lekker tomatensoep? Beetje ui, beetje knoflook, bleekselderij of gewone, beetje thijm is ook wel lekker, er kan zelfs wat wortel doorheen of prei. Basilicum natuurlijk. Hmmm, ik kan bijna niet een jaar wachten. Nou eerst die popcorn maar eens volwassen krijgen.

Wat voor tomatensoep maken jullie?

Seizoensgroente: wat groeit er in de lente?

Ober, er drijft een bloem in mijn soep.

Nu de soeptuin nog even 'on hold' staat, ben ik op mijn stageadres vast een studie aan het maken van lentegroentes voor in de soep van volgend jaar. Weet jij het? Wat er nu, op dit moment, te eten is uit de tuin? Dus zonder kas, zonder vrachtwagens? Wat aten mensen aan groente als het zuurkoolvat leeg was en de laatste aardappels uit de kelder in de soep waren verdwenen?

Toegegeven, ik was het zelf ook een beetje kwijt, toen ik aan de opleiding stadslandbouw begon en toegegeven: er zijn al heel lang wèl koude kassen en platte bakken waarin je al heel vroeg groente kan telen. Maar stel nou dat je die niet hebt, zoals wij straks, op ons veldje, wat dan?

Overal in het land gingen afgelopen weekend tuinen open, waar je de groente zelf kunt zien groeien en kunt kopen. ook de tuin waar ik op dit moment stage loop. Door het rare weer (eerst heel warm, toen koud, en ook droog, té droog) waren sommige planten aan het bloeien geslagen en andere nog veel te klein. Maar ik weet het nu wel en eigenlijk is het ook heel logisch: eerst komen de blaadjes. Dus de spinazie (mijn lievelingsgroente) de paksoi, de sla en veldsla, de raapstelen, het mosterdblad en snijbiet, bieslook, lenteui en sterrenkers en -wat ik nog nooit gegeten had - je kan ook lenteknoflook in bosjes kopen, gewoon vroege knoflook eruit trekken en hoppa. Kiemgroente, daar is het ook helemaal de goede tijd van het jaar voor. De meest bijzondere die ik gegeten heb waren kiemende beukennootjes. Heel makkelijk zelf te kweken als je een beukenboom in de buurt hebt: in de herfst blad en nootjes op één hoop vegen, kippengaas erom, en in het voorjaar de kiemende nootjes eruit pikken. Maar wat van al dat lekkers is ook lekker in de soep? Niet veel, spinazie...

Toen bedacht ik dat je óók buiten in de tuin kunt kijken en 'wild' oogsten: verse lindeblaadjes door de sla (geprobeerd, taai en smakeloos), madeliefjes op je soep (vooral leuk), sommige mensen vinden paardenbloemblad lekker (ik niet) en roomse kervel maakt een soep van de laatste oude aardappels een stuk smakelijker. Dat dan? In mijn eigen tuin heb ik ook nog jonge brandnetels, zuring, daslook en zevenblad. 'Mevrouw Onkruid'  of 'De onkruideniers' kunnen er vast nog veel meer noemen, en de blaadjes zijn in het voorjaar lekker mals. De RIVM waarschuwt ons wel om niet zomaar elke wildgroeiende groente in de mond te steken: uitlaatgas en vervuilde grond wil nog wel eens letterlijk roet in het eten gooien. Of cadmium. Of kwik. Daarom zijn we blij dat onze grond in de soeptuin wat dat betreft helemaal goed en veilig is bevonden. Wit zand, zonder voedingsstoffen, maar óók zonder gif.

Jeetje, we hebben dus misschien alweer een kans laten lopen. Want brandnetelsoep is heerlijk en die groeien in grote hoeveelheden langs het terrein waar de soeptuin misschien mag komen. Alleen is dat wel dezelfde rand waar de auto's langsrijden en de honden plassen. Vinden RIVM en de gewone mensen misschien toch niet zo'n fijn idee, in hun soep. We wachten daarom nog en laten misschien een randje brandnetel zijn eigenwijze gang gaan op een schone plek aan de rand van de tuin, ook fijn voor vlinders. Wie heeft het lekkerste recept voor zo'n vroeg lente brandnetelsoepje? Gaan we die volgende lente proberen.