Samen naar bed in de tuin

zes heerlijke groentebedjes

Het zijn onwerkelijke dagen. We werken gewoon op de tuin, zelfs af en toe met helpende handen. Netjes op afstand van elkaar, dat wel. Het is schitterend weer, in de verte wandelen mensen met een hond. Geen gegil van de schommels van de Adamtoren, nauwelijks overkomende vliegtuigen, de wereld houdt haar adem in. Als we dan bezig zijn met zaaien, wieden of andere praktische zaken, is corona ineens helemaal niet meer aanwezig. We hebben lol, mag dat wel?

Het was mijn opa's lievelingsmopje: "Says one strawberry to the other strawberry: if we hadn't been in the same bed together, we wouldn't be in this jam now". In tijden van corona denk je dan misschien aan social distancing. In de jaren '60 van de vorige eeuw werd daar natuurlijk iets heel anders mee bedoeld. In de soeptuin hebben we ruim 50 bedden, maar geen enkele aardbei. Sinds een paar dagen zijn daar zes echte houten bedjes bij gekomen. Van prachtig Amsterdams iepenhout, zó vers gezaagd, dat bij het in elkaar schroeven het water eruit droop.

Eigenlijk wilden we een kas, maar een kas is duur en groot en beide was te bezwaarlijk voor een tuin die maar één jaar mag staan. Dus dan maar zes kleine kasjes, niet meer dan een meter hoog. Vroeger hadden tuinders 'koude bakken', een simpele variant van onze bedjes, met ramen van loeizwaar en zeer breekbaar glas erop. Een koude kas of bak zorgt ervoor dat je eerder in het seizoen kunt telen, daar zijn de onze niet voor, want dan zijn we al te laat. Of je kunt gewassen telen die het lang niet altijd goed doen in ons klimaat, zoals tomaten, komkommers, paprika's, pepers of okra's. Eerst samen in bed, dan samen in de soep. Daar zijn die bedjes voor. Er komen nog lichtgewicht kunststof ramen op en omheen, tegen wind en regen en om de warmte binnen te houden, net een hemelbed.

Officieel zijn we geen biologisch gecertificeerde tuin, dat kan niet voor één jaar op tijdelijke grond, maar we proberen wel bij alles wat we doen of kopen zo verantwoord mogelijk te handelen. Dan is iepenhout van 'Stadshout' dus een logische keuze. En een bloemenlint om natuurlijke vijanden voor luizen en andere groente-eters aan te trekken, inplaats van gif. Bogen van wilgenhout, inplaats van pvc-buizen. Het lukt niet altijd. Onze zaaimachine, bijvoorbeeld, komt via Alibaba uit China, de Jang JP3. Volgens buurman is dat namelijk een geweldig apparaat. Maar - ook door Corona - kwam hij vooral niet uit China, want heel China was met andere zaken bezig dan onze zaaimachine.

De tuin - ons leven terwijl het leven stilstaat.

Overbezorgde tuinders en hun eerste zaaisels

zaadje wordt plantje

Pure magie, die natuur.
Stel je weet niets van zaad en planten. Voor buurman en buurvrouw is dat nog steeds grotendeels waar, want ook al zijn we nu een paar jaar bezig met biologische landbouw, we zijn nu pas helemaal zelf verantwoordelijk. Er zijn nog steeds dagelijks van die dingen, waarvan we denken: hoe moet dat? Of: hoe is dat mogelijk? Dus bij elk nieuw zakje zaad dat we open scheuren knaagt de twijfel.

Zaaien, nu is het er de tijd voor. Doodeng is het. We hebben flink gerekend en geïnvesteerd in zaad, dus dan hoop je wel dat alles goed gaat. Er kan helaas veel fout gaan:
Zaad dat te warm of donker staat kan slappe, kwetsbare plantjes opleveren. Let op: nóóit opkweken op de vensterbank. Schimmels of juist droogte. Te oud zaad. Nachtvorst. Of dat de muizen je zaaigoed vinden en opvreten. Of kippen. Of ratten. Of vogels. Voorweken, daar hadden we ook iets over gelezen, dus dan doen we dat. Maar geeft dat ook niet juist mer kans op schimmels? De juiste verhoudingen voor de opkweekgrond in de opkweektrays: hoe maken we dat zelf?

Bij buurman op zolder (licht en koud) steken de eerste paprika's en pepers hun groene neusjes al boven de grond uit, bij buurvrouw onder de glasplaat op het grindpad de erwten en kapucijners, op houtwol (dus niet als op de foto) en op de vensterbank (toch) in de bijkeuken staan bij 10 graden celcius in indirect zonlicht (zo precies moet het) pootaardappels voor te kiemen. Goed bijhouden hoeveel zaad er nou eigenlijk in de zakjes zat. Dat blijkt namelijk best verrassend uit te pakken.

We geloven nog niet eens in de zaaikalender van Maria Thun, die ook nog eens strafpunten geeft als je niet onder het juiste gesternte of bij de juiste maanstand zaait. "Het ontkiemen duurt gewoon precies zolang als op het zakje staat," constateert buurman blij. Maar als het nou toch beter is voor een ontkiemende erwt om te ontkiemen als Mercurius precies goed staat, of Venus? Doen we onze erwtjes dan niet tekort? Bij zoveel onzekerheid is het begrijpelijk dat boeren soms naar zo'n kalender grijpen. Het voelt zelfs een beetje gevaarlijk om ons ongeloof zo hardop uit te spreken.

Dan, bij al die andere zorgen,  is daar ineens de vraag van de dag: hoe weten die pas gezaaide kapucijners onder de grond welke kant ze op moeten groeien? Tijdens het kweekgras uittrekken zien we dat uit wortels die je ondersteboven 30 cm onder de grond dacht te hebben uitgeschakeld, toch weer sprieten de kop opsteken die precies de rechte weg naar boven weten te vinden. Hoe weten ze dat? Hebben ze neusjes, zien ze toch een soort van lichtenergie door de grond heen? Of voelen ze de zwaartekracht en denken ze: "Daar gaan we tegenin!" Hadden we - net als bij tulpenbollen - moeten letten op een bovenkant van het zaad? Dat is bij ronde erwtjes toch echt niet waarschijnlijk.

Dus good old google maar eens gevraagd, en zowaar. Een zaadje bevat niet alleen alles wat hij moet weten om uit te groeien tot een super ingewikkelde en grote plant, maar ook nog eens een paar speciale zetmeelcellen, die kunnen aanvoelen wat boven en onder is. En die dan de wortels naar beneden sturen en de stengel of stam naar boven. Alleen in de ruimte groeien planten alle kanten uit, maar op aarde zorgt de zwaartekracht dat dit altijd goed gaat. Vanzelf. Daar kunnen wij dus gelukkig geen fouten bij maken, dat scheelt weer een zorg. Kunnen wij ons bezig houden met de temperatuur, het licht, de wind, de dieren, de schimmels en alle andere mogelijke bedreigingen.
Zoals de verkeerde maanstand.

Meer weten? Lees onderstaande links erop na.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Geotropie
https://www.nemokennislink.nl/publicaties/deze-kant-boven-gravitropisme-in-planten/
https://www.allesoversterrenkunde.nl/!/!/sterrenkunde/vraag-en-antwoord/_detail/gli/heeft-de-maan-invloed-op-het-leven-op-aarde/

Tentenkamp voor verlangende erwtjes

klaar voor de erwtjes

In de tuin van Soep uit Noord zijn we tentenkampen aan het opzetten: één voor de erwten, en één voor de capucijners. We kregen vierhonderd stokken van een bevriende boomkweker en Buurvrouw vindt die tipi's zo leuk staan. De stokken zijn een beetje te glad voor de erwten en capucijners om in te klimmen, dus krijgt elke tipi ook nog een spiraalvormige draad van boven tot onder waar ze zich straks aan vast kunnen houden, als ze beginnen met groeien in de hoogte.

Vooralsnog liggen ze allemaal in een soort supercouveuse in de tuin van buurvrouw: in acht bakken natte houtwol onder glas en de eerste uitlopers zijn al te zien door de ruit. De zorgen voor de pasgeborenen beginnen ook al: nu ligt er nog een glasplaat op, hoe houden we straks de duiven en kraaien ervanaf? Door de tipi te bekleden met vogelgaas, tenminste, zo gaan we het proberen. Eigenlijk moedt het gaas blauw zijn, want dat schijnen vogels te herkennen. Maar blauw gaas maakt van et tipidorp ineens een smurfendorp.

Eerst die vierhonderd stokken de grond in, dat valt nog niet mee. De eerste windproef faalde, tijdens de laatste stormdag stonden ze allemaal scheef. Dus nu rammen we voor de eerste vier stoken van elke tipi met een loden pijp die buurman nog had liggen een gat in de grond, waar ze steviger in staan. Het is even een werkje, maar dan blijven ze  hopelijk overeind staan, de zuidwester komt genadeloos van over het IJ aanwaaien.

Tijdens het timmeren denken we vast aan die prachtig paars en wit bloeiende erwten en capucijners. Hopelijk dromen die uitlopertjes in de bakken er ook vast van en geeft het verlangen ze groeikracht.

Het water komt

veel teveel

Als er nou één onderwerp actueel is in de wereld èn in de tuin, dan is het water. Teveel of te weinig, that's the question. Terwijl Nederland zich steeds meer begint af te vragen of Nederland te redden is in de komende decennia; terwijl boeren vrezen voor hun oogsten in oververhitte zomers en hun bedrijfsplannen bijstellen; terwijl Rutger Bregman er een heel boekje over schreef https://decorrespondent.nl/hetwaterkomt, maken buurman en buurvrouw zich vooral zorgen over  nu en komend jaar.

Op het ogenblik is er teveel. De tuin ligt op het laagst gelegen deel van een zwaar aangereden bouwterrein, ergo: de waterstroom trekt met regen als een meanderende rivier over het land. En regenen doet het. Dus hadden we soort gracht gegraven net buiten ons hek, op het diepste punt, buurman heeft er bijna zijn rug op gebroken. Dat hielp wel, maar het was gevaarlijk diep, zeker als het vol met water stond. Buurvrouw zag in gedachten al een peutertje dobberen op de gracht. Onze oplossing was: gooi er schelpen in, maar daar was geen budget voor, dus heeft buurvrouw eigenhandig het door buurman uitgegraven puin in kleine stukje gebikt en hebben we de gracht weer dichtgegooid metpuin en zand. Dat hielp niet, de volgende dag stroomde het meteen weer over de beoogde uienbedden. Dus opnieuw de schop ter hand genomen en van het uitgegraven zand dat nog naast de gracht lag een dijkje gebouwd. Dat haalde bij buurman en buurvrouw de beste herinneringen op aan kindervakanties op het strand. Kennelijk hebben we van al die zandkastelen toch wat opgestoken, want stormen Ciara en Dennis met bijbehorende hoosbuien trokken over het land en de regen werd keurig opgevangen en tegengehouden.

So far, so good

Onze grootste zorg is echter: te weinig water in de zomer. We wisten al tijden geleden, toen we met de voorbereidende gesprekken begonnen, dat het een punt zou worden. Daarna kwamen de zomers van 2018 (drie maanden geen regen) en 2019 (droogte, hittegolf met recordtemperaturen) dus het werd alleen maar urgenter. Nou ligt er langs de hele tuin een enorme waterplas - het Noord-Hollands Kanaal - maar helaas: dat kanaalwater is bij droog weer te brak, dus een pomp in het kanaal hangen is geen optie. Een tuin als de onze heeft bij warm en droog weer 10 mm regen'per week nodig, we hebben 1000 m2, dus dat is 10.000 liter water per week. Nou mag het wel ietsie minder, maar niet veel. Dus besloten we het systeem van het naburige kerstbomenbos te kopiëren en 4 duizendliter vaten op het veld te zetten. Gemeentemensen wilden graag dat we regenwater zouden opvangen, goed idee en bij regen is dat geen probleem (zie boven), maar als het droog is, is er geen dak in de buurt, we zouden dan een groot reservoir moeten graven, met alle gevaren vandien - zie angst voor ronddobberende peuters hierboven. Een kraan dus, en leidingwater. Of een put boren? Voor één jaar? En met de kans dat we dan ook op brak water stuiten? Een kraan.

Dat was de situatie een jaar geleden, toen we nog dachten dat twee jaar tijdelijk gebruik ook twee jaar teelt betekende, helaas ging één jaar in rook op aan voorbereidende werken door de gemeente en vergunningen. Bij die voorbereidende werken hoorde géén kraan. Daar hebben we alweer de nodige mailwisselingen over gehad. O.a. met de vraag van de gemeente aan ons of we niet zelf een geul van 200 meter wilden graven door zand en puin. Maar daar had buurman na het avontuur met de slotgracht niet zoveel zin in. Buurvrouw ook niet, trouwens, onze strijd tegen de kweek (zie vorige blog) vreet veel tijd. Inmiddels staan we aan de vooravond van het inzaaien en plantuitjes planten, maar is de kraan er nog niet. Dat betekent dat we ook slangen, aansluitingen en kranen niet kunnen bestellen, want dat hangt nogal af van de kraan die er gaat komen: waar precies en welke. Er is wel een man geweest die een offerte gaat uitbrengen. Buurman zegt: wees blij dat de kraan uberhaupt wordt aangelegd. Buurvrouw vraagt zich af waarom het allemaal zo vreselijk lang moet duren. Ze ziet al doembeelden van net ontkiemende spinazieplantjes die geplet worden tijdens het aanleggen van het watersysteem.

Dan maar oefenen op traditionele regendansen. En bidden, dat schijnt ook gebruikelijk te zijn onder agrariers.

Naschrift 28 feb: februari 2020 gaat inmiddels de boeken in als de natste februari ooit gemeten. Na deze blog hebben we nog extra drainagesleuven in de tuin gegraven en als drainage houtsnippers onder de paadjes aangebracht, we hebben een tweede hofvijver gegraven, het water zakt niet meer weg. De ingang van de tuin krijgt er iets koninklijks door, met vijvers aan weerszijden van de oprijlaan. De kraan is gepland op 11 maart, hopelijk komt dan ook de zon weer tevoorschijn.

Het leed dat 'kweek' heet

Antoine st Exupery schreef in zijn beroemde boekje 'De kleine Prins' een belangrijke waarschuwing over het gevaar van apenbroodbomen voor bewoners van asteroiden. Hij stapt even uit het verhaal en waarschuwt de lezer hoe belangrijk het dagelijks uittrekken van de pas ontkiemende apenbroodboomsprietjes is. De tekening erbij van drie reusachtige Baobabs die de planeet totaal dreigen te verpulveren is illustratief. Het heeft gewerkt, ik heb het altijd onthouden.

Verse oogst

Een dergelijk verhaal zouden wij inmiddels kunnen houden over kweekgras (kort : 'kweek'). Het lot van pioniers is dat je eerst de grond vrij moet zien te krijgen van wortelonkruiden, en kweek is een hele taaie. Wij hadden hem eerst ruim 30 cm onder laten werken door de loonwerker. Daarna gefreesd. Daarna kwam het kweek overal op in de tuin, net als de apenbroodbomen van de kleine prins. Gelukkig wel als allereerste, nu dus, in februari.

Vandaar dat we begonnen zijn met het handmatig wegwerken van de pollen ondergrondse kweekwortels, die door onze eerste twee acties zijn ontstaan. Men neme: een grelinette, een spitvork, een drietandige cultivator en een fijne hark. De eerste pogingen, afgelopen dinsdag, samen met vier paar fantastische helpende handen, leverde een aantal mooie schone bedden op, maar helaas bij nadere inspectie was de ondergrondse kweek er nog niet uit. Dus opnieuw en nog zorgvuldiger. Eén sprietje kweekgras dat je er niet makkelijk uit kunt trekken, wijst meestal de weg naar een ondergrondse, ondersteboven gekeerde grote pol. Fascinerend hoe de blaadjes ondersteboven beginnen met groeien en toch weten waar ze heen moeten. Kruiwagens vol komen eruit. We strooien het overal om de tuin heen op de grond, op veilige afstand

Buurman had het gevaar aanvankelijk nog niet zo op de radar, maar toe het sappige jonge groen boven kwam, was ook hij bereid de strijd aan te gaan. Dus nu is het een dagelijks ritueel. Zo'n zes bedjes per dag. Het soort werk waarbij je mooi kunt mijmeren en het gemijmer van buurvrouw gaat over het nut van kweek. Het zijn zulke mooie taaie en lange stengels, je zou er toch stevige touwen van moeten kunnen maken? Of zou het eetbaar zijn? Vast niet.

Lang leve google en de website 'Het kan wèl'. Want daar staat het luid en duidelijk: kweek is ideaal voedsel. https://www.hetkanwel.nl/2013/03/15/onkruid-met-opmerkelijke-eigenschappen-kweekgras/. Je kan er bier van brouwen, brood van bakken, koffie van zetten. Het werkt zuiverend en verse jonge sprietjes zijn heerlijk in de sla. Die kostbare kweek ligt nu overal rond de soeptuin voor het oprapen. Dus, ben je in de buurt van de Sixhavenweg, neem gerust wat mee. Of kom dinsdag op de tuindag verse kweek oogsten. Er is nog genoeg. Wij willen zelf toch liever spinazie en capucijners. Een klein experiment gaan we wel aan: buurvrouw gaat proberen een kweekcake te bakken. Té leuk en misschien ook best wel lekker.

Koude mist en houtsnippers

Windstil en mist. Doodstil is het in de tuin. Dan hoor je onder je voeten de Noord-Zuidlijn voorbij komen en weet je weer hoe bijzonder het is: een tuin inrichten op het dak van de metro. Vroeg donker, mist, koud, het is allemaal erg als je binnen zit. Buiten telt alleen het oud-Noorse gezegde: 'Slecht weer bestaat niet, er bestaat alleen slechte kleding.' Dus die doen we niet aan.

Zo grijst het grijs steeds wat grijzer als de middag opschiet, maar ook komt er een frisse jonge man op een grote tractor langs, een Fendt. Zo heet de tractor. Ze zijn bomen aan het snoeien aan de overkant van het kanaal, hij had begrepen dat wij wel wat konden gebruiken. In deze kleding vallen leeftijd en sekse weg, we kijken hoe hij het best om de paaltjes heen een berg houtsnipper af kan leveren. Samen zijn we het snel eens: het kan. Ik wijs de weg, hij rijdt zo beheerst als alleen een vent op een Fendt dat kan.

Dit is de stad waar mensen feesten tot laat in de ochtend, waar hash en pillen normaler zijn dan bier. Toeristen denken dat het zoiets is als de Efteling, een sprookjesbos, maar in werkelijkheid maken we een slingerpad van houtsnippers. Niet omdat we teveel op hebben, maar omdat het poëtischer is dan recht.

Mag een groentetuin ook mooi zijn? Buurman en buurvrouw hebben er wel eens - of eigenlijk: regelmatig - gesprekken over. Buurvrouw vindt mooi belangrijk, buurman praktisch. Dus is het buurvrouw die tot het laatste grijs het slingerpad helemaal afmaakt. En dan maakt buurman toch die foto. Mooi. Een ander woord heb ik er niet voor.

De volgende ochtend brengt de jongen nog vier kiepwagens, een heuvellandschap van gouden bergen houtsnipper. Wat een weelde! Ze hebben gelijk, die toeristen, het is een toverstad.

Januari-soep is lettersoep met bier

Ineens zitten we veel binnen. Niet dat er buiten in de tuin niets te doen is, integendeel, maar als echte tuinders zijn we ons teeltplan aan het maken. Klinkt saai? Ab-so-luut niet. Voor ons ligt de tuin, maar dan op papier. Elk lijntje is straks een bed vol groente. Drie bedden zijn straks één zak met soepgroenten voor een heleboel klanten, voor één van de drie recepten uit de buurt. Wat dacht je bijvoorbeeld van tomatensoep met ei van de opa van Eva? Volgens hem is het vooral leuk om te zien hoe iemand het drijvende hard gekookte ei naar binnen werkt. Die groeien niet in de tuin natuurlijk (of zou een eggplant misschien toch...?) maar we gaan straks op zoek naar alle buren die hobbykippen hebben om ze in te kopen.

Hoe lang van tevoren moet je winterpeen zaaien en hoe? Op een rug van wit zand, want het kiemt zo langzaam en zand warmt snel op. Bovendien is het dan makkelijker schoffelen tussen de nog niet opgekomen worteltjes. Of prei, die gaan we als plantjes kopen, in welke week zullen we die erin zetten? Zouden er inderdaad muizen zitten die spinaziezaad eten? Hoeveel dragon haal je uit een vierkante meter en welke paprika is het meest robuust? Heb je ook sterke, laag groeiende komkommers?

De Nederlandse keuken is allang niet meer Nederlands, nooit geweest misschien. Kokos, gember, flink wat zwarte peper, een kruidnagel voor in de soep: dat gaan we allemaal niet redden. Een laurierboompje wel, die komkommer hebben we ook gevonden, voor dat bijzondere bietensoeprecept, pompoensoep is ook heerlijk met een zuur geraspt appeltje erin, in plaats van een tomaat, en zo vreten we ons door de letters heen van zaadgidsen, websites met recepten, het handboek ecologisch tuinieren van Velt en af en toe bellen we één van onze hotlines: "Ik heb een spinazievraag",  "Hoe zit het ook alweer met dille?", "Bleekselderij, dat is toch in jouw overzicht groenselderij?" Op de opleiding hebben we ook heel serieus gewerkt, maar nog nooit zó serieus.

Super handig nu, dat onze groentebedden 1 meter breed zijn, dat rekent wel zo makkelijk. Gisteren om vier uur was hij voorlopig af, ons teeltplan. Biertje, buurman? De volgende fase breekt aan: bestellingen voor zaad en plantgoed de deur uitdoen. Bart - onze expert op de achtergrond - vragen er ook nog zijn deskundige blik op te werpen - En dan...

Dan mogen we vanaf nu weer de frisse lucht in. Fijn! Dinsdag hekken afmaken en het pad uitzetten. En de bedjes. Voortaan elke dinsdag buitendag. We zijn er vanaf negen uur, koffie in de thermoskan.